Bruegels Land van Kokanje

Bruegel, Het Land van Kokanje (Luilekkerland), 1567, olieverf op paneel, 52 x 78 cm, München, Bayerische Staatsgemäldesammlungen, Alte Pinakothek, inv. 8940

"Duidelijk geïnspireerd door een ets uit circa 1560 van Pieter Balten, met wie hij in 1551 als jonge kunstenaar had samengewerkt en die op menig gebied zijn artistieke ontwikkeling heeft beïnvloed, werkt Bruegel het populaire thema van het Luilekkerland verder uit."

Pieter Baltens, Het Land van Kokanje, ca. 1560, gravure, 22,3 x 30,5 cm

"Het 1567 gedateerde paneel is, in samenhang met de verzen onder Baltens ets en onder de gravure die Pieter van der Heyden naar Bruegels schilderij maakte [zie verder], tamelijk eenvoudig en eenduidig te begrijpen.

Vertegenwoordigers van drie verschillende standen hebben zich in Luilekkerland neergevleid onder een boom: de krijgsman, de landarbeider en een geleerde, allen makkelijk te herkennen aan hun attributen [op het schilderij wordt nog de ridderstand toegevoegd, met de gehelmde figuur die onder het taartendak ligt (...) 'De figuren zijn opgesteld rond de boom, zoals de spaken van een wiel, zodat het lijkt of een geheim mechanisme hen een draaiende beweging oplegt' (Roberts-Jones 1997, p. 238-239)]. Om voedsel en drank te bemachtigen hoeven zij niets te doen, het is allemaal in overvloed aanwezig: [varkens lopen met een mes rond, klaar om gesneden te worden, gebraden vogels vliegen je letterlijk de mond in, een gekookt ei op pootjes loopt met mes en al etensklaar rond en overal is eten: vlaaien als dakpannen en worsten als schutting (Sellink 2012)] en de liggende schrijver hoeft maar zijn mond open te doen om drank uit de kruik boven hem op te vangen. Achteraan rechts is

trouwens te zien wat, volgens de legende, de enige manier is om dit begerenswaardige land te bereiken: men moet zich een weg eten door een berg van boekweitbrij. Dat bewijst het komische detail van een man die met de lepel nog in zijn hand uit zijn zelf gegeten gang tuimelt. [Het dynamische element blijft beperkt tot een paar details, zoals het varken dat met een mes in zijn rug rondloopt. Het dier benadrukt een van links naar rechts lopende beweging die verdergezet wordt in de lijn van de gebogen boom en de cactus vol koeken. Dezelfde gebogen lijn wordt hernomen, maar dan van rechts naar links, in de jas van de geestelijke, de rug van de boer en het lichaam van de soldaat. Tegengesteld aan de algemene sfeer van luiheid, is er dus een onderliggende aanzet tot beweging,

gecombineerd met de inspanning van het kleine mannetje, dat uit het deeg kruipt. (...) 

Een tekst uit 1546 luidt: 'massa's varkens lopen in dit land, lekker geroosterd, met een mes in hun rug. Als iemand trek heeft, kan hij er meteen een stuk uitsnijden en nadien het mes terugsteken'. (Roberts-Jones 1997, p. 239-242)] ["Die daer luij en lacker sijt boer crijsman oft clercken / die gheraeckt daer en smaekt claer van als sonder wercken / Die tuijnen sijn worsten die huijsen met vlaijen / cappuijnen en kieckens tvliechter al ghebraijen."]: de verzen onder de gravure, net als die onder de prent van Balten, beschrijven dit alles in positieve, ja zelfs stimulerende woorden. Maar waarschijnlijk kan dit tafereel, naast de humor en het appelleren aan het diep gewortelde menselijk verlangen naar een land van melk en honing, ook nu weer niet helemaal los gezien worden van een moraliserende context. Vraatzucht en luiheid waren hoofdzonden, en dat bleven ze ook in het Land van Kokanje.

Dat blijkt althans uit een anonieme Vlaamse tekst over Luilekkerland uit 1546, die vanwege de vele overeenkomsten met Baltens ets en Bruegels paneel vaak als bron wordt gezien (zie L. Lebeer, '"Le Pays de Cocagne (Het Luilekkerland)'", Musées des Beaux-Arts de Belgique, Bulletin 4 (1955), pp. 199-214). ["Van 't Luye-leckerlandt / twelcke is een seer wonderlijck / over schoon ende costelijck Landt vol van alder gheneuchten / ende wellustichheeden. Ende is nu eerst ghevonden int jaer doemen schreef duysendt Suycker koecken / vijfhondert Eyer-vladen / ende ses en veertich

gebraden Hoenderen / in de Wijn maent / doe de Pastyen wel smaeckten. Ende is seer ghenoechlijck om te lesen." Zo zijn vermeld 'de seer hooghen ende langhen Berch van Boecwytenbry' waardoorheen degenen die in Luilekkerland willen komen, zich 'voor eerst moeten door-eeten', de huizen met leckere Panne-koecken / ende Vladen ghedeckt'; de 'tuyn' dit is de afsluiting van 'ghebraden Lever-worsten / ende sommighe van Met-worsten / ofte andere t'samen gevlochten'; verder nog de rivier 'van enckel soete Melck', het gebraden gevogelte enz. (...) Luilekkerland werd, volgens de tekst, ontdekt door 'Deugh-nieten'. Dit oord is wel bekend en vermaard 'sonderlinghe byden Onverlaten / ende den gheenen die alle deugt ende eerbaerheyt te rugghe ghestelt hebben'. Er is in dit land 'gheen meerder schanden dan dat hem yemant deuchdelijck / redelijck / eerbaar / ende manierlijc hout / ende met sijn handen geerne zijn cost winnet / wandt die hem alsoo deughdelijc / ende eerlijck aenstelt / die wort van alle man gehaet / ende ten lesten uyt den landen gebannen'.(Marijnissen 1988, pp. 333-334)] Er wordt expliciet gewaarschuwd: 'Luy en lecker en veel te meughen, dat zijn drie dinghen die niet en deughen ... Dit landt is tot noch toe niemant bekend geweest, dan alleene den Deugh-nieten, diet alder eerst gevonden hebben, ende het is gheleghen ... na by die Galghe.' Vooral met die laatste verwijzing onderstreept de schrijver dat wie zich al te zeer overgeeft aan luieren en lekker eten, uiteindelijk een zware rekening zal moeten betalen.

[Zover men weet is deze tekst pas in 1600 in druk verschenen, namelijk in de Veelderhande Geneuchlycke Dichten, Tafelspelen ende Refereynen. Toch ligt het nagenoeg voor de hand dat Bruegel hem rechtstreeks of onrechtstreeks als literaire bron heeft gebruikt, maar uiteindelijk hoeft men aan deze vraag geen al te groot gewicht hechten. Het thema zelf is veel ouder. De betrokken Nederlandse tekst gaat terug op Hans Sachs' l530 gedateerd Vom Schlauraffenland.

In 1538 verscheen een Franse versie, toegeschreven aan Denis Johannot: Le voyage et navigation que fist Panvrge disciple de pantagruel aux isles incongnues & estranges de plusieurs choses merveilleuses & difficiles a croire, qu'il dict auoir veues, dont il faict narration en ce present volume & plusieurs aultres ioyeusetez, pour inciter les lecteurs & auditeurs a rire. De tekst werd als vergelijkingsmateriaal opgenomen in de Rabelais-uitgave van Marcel Guilbaud (1957, pp. 240-282). Via een Engels Land of Cokaygne en de l3de-eeuwse Li fabliaus de Coquaigne kan men opklimmen

tot Loukianos. En na Bruegel is het tot aan de 'mannekensbladen' meegegaan.

Het onderwerp was dus in 1567 geenszins nieuw want behorend tot het patrimonium van  eeuwenoude wensdromen over een kommerloos bestaan. De herhaalde jammerklachten over de woekerprijzen van het koren laten vermoeden hoe scherp de gevolgen van een mislukte oogst werden gevoeld in een ekonomie die vooral op de plaatselijke produktie was gebaseerd. De wensdroom over een land waar elkeen kan eten buik-sta-bij, lijkt historisch dermate normaal dat men de inhoud van het schilderij zonneklaar zou willen noemen. (Marijnissen 1988, p. 334)]

De combinatie van een komische en verleidelijke wereld waar alles anders is en het besef van de zondigheid van dat verlangen, is typerend voor de beeldtaal van Bruegels tijd, met name

in de prentkunst. Met regelmaat is geprobeerd Het Land van Kokanje - zoals alle werken van

Bruegel uit de woelige jaren 1565-68 - in een specifieke politieke context te plaatsen, het meest recent en het minst overtuigend door Ross Frank. Nog minder dan in andere werken is hier enige concrete aanleiding of enig historisch bewijs voor te vinden.

Pieter van der Heyden, naar Bruegel, Het Land van Kokanje, na 1570?, gravure, 20,9 x 27,7 cm, Antwerpen, Stedelijk Prentenkabinet, Museum Plantin-Moretus, inv. 13800

De gravure zonder signatuur of datering roept veel vragen op, des te meer omdat ook het adres van de uitgever ontbreekt. Stilistisch sluit het werk goed aan bij de techniek van Pieter van der Heyden, die in nauwe samenwerking met Bruegel de meeste gravures naar diens ontwerp heeft gesneden. Na de

dood van Hieronymus Cock in 1570 ontstond er gedurende korte tijd een leemte op de Antwerpse uitgeversmarkt voor dergelijke grafiek, en misschien heeft Van der Heyden daarvan willen profiteren door zelf prenten uit te geven. Het lag voor de hand dat hij in dat geval een compositie van Bruegel zou kopiëren, wiens werk hij immers heel goed kende. Maar omdat de gravure rechtstreeks van het schilderij lijkt te zijn gekopieerd, kan toch ook niet worden uitgesloten dat de - helaas onbekende -

eerste eigenaar van het schilderij Van der Heyden opdracht heeft gegeven om zijn trotse bezit in prent te brengen, zoals ook Ortelius deed met Het sterfbed van Maria."

(Sellink 2011, pp. 242-243)

Taal en het Land van Kokanje: intoxication by verbal accumulation

In the Land of Cockaigne - revelation of the mundus inversus ('world turned upside down') - the happy time returns; indeed, it is blocked in. It reappears in an immobile circle, just as the rhymed and obsessive words of the propitiatory lullabies, spells and litanies compose bits of repeating, calming, sedating and drugging words. In this verbal dimension, the consoling word of the minstrel is utilized by the poor as a surrogate for the frustrations of psychic and bodily miseries: as an opiated word which, even across the anaphoric techniques of repetition - the wheel of words returning like the wheel of time - tears itself from the ordinary, opening fleeting but necessary parentheses of consolations glimpsed in dreams, of phonic and verbal surrogates for existential sadnesses and bodily miseries. The dream of plenty magically suspends, subdues and soothes the pangs of unsatisfied bowels.
Many people, in the fifteenth and sixteenth centuries, were reduced to living mainly on beau langage and feasting on names instead of tasting things.  For them, these 'succulent' enumerations were like a little compensation for everyday poverty. But let us note well: this compensation obtained by force of words is only possible if a certain intoxication first attenuated the feeling of distance which separated the dream from the reality, and intoxication cannot here be but the fruit of verbal accumulation. Each term in these enumerations, taken in isolation, is nothing but a desire or a lie; it is the magnificent abundance, the uninterrupted flow of words charged with captivating flavours that create the illusion. In this state of euphoria provoked by the juggling of words, one ends up believing that one has played with things. (R. Garapon, La fantasie verbale et le comique dans le théâtre français du moyen âge à la fin du XVIIe siècle (Paris: Colin, 1957), p. 87)
The artifice of the word opens up consoling horizons to the starvation and catatony of the listener. The histrio turpis ('deformed actor') - man of filth, contaminated mediator - assumes the mask of consoler and therapist. Not by accident the minstrel, at a certain moment in his historical course, is attributed with demonic characteristics, to the point of almost perfectly resembling the lunatic."
(Camporesi 1996, '6. The World Turned Upside Down', pp. 79-81)

Bread of Dreams - Digest: '6. The World Turned Upside Down'

"If winter was always very difficult for the poor, existence became all the more trying in the years of famine, and the most defenceless found themselves 'lying on the ground, poor and wretched'. They sought refuge inside the straw, on refuse and manure. Tormented by chilblains, racked by coughs, infested by lice and ringworm and emanating intolerable smells - wandering dung-heaps, who in 'their own dung even grow fat / I as if they were beetles or worms', unsatiated stomachs 'where the dung both leaves and enters' (Baldassare Bonifacio) - they slowly came back to life when the warm weather arrived and the pangs of hunger lessened; famine seemed in retreat. The exultation of the survivors fed the unjustified illusions of future health, strength and vigour. The discouraging images of prostration and starvation were put away." [...] The resurrection of the famished beggars - the 'half dead' with ashen and dried-out skin - and the abandoning of the bed of dung and the wrapping of straw, indicated the first part of a return to a more humansocial dimension. [...] The disasters of a hunger epidemic, of a seven-year famine (like the one which raged in much of northern Italy between 1590 and 1597), left marks too profound to be wiped out from one day to the next. [...] The accelerated deterioration of physical and mental health during the years of stupefying starvation was for many people an irreversible process towards intellectual disorderand degradation that the return to 'normal' - to the low level of daily undernourishment - would not succeed in wiping out."
(Camporesi 1996, '6. The World Turned Upside Down', pp. 78-79)

"The image of the world, seen from below, appears uncertain, flawed, ambiguous, unbalanced and unhomogeneous, as in the visions of the drugged and the possessed. [...] The natural and divine order is broken up and altered: chaos takes priority over a rational design that presupposes a centre towards which the whole immense periphery converges in unity. The 'expanded conscience' overflows everywhere. The same articulation of time changes the frame of reference:
'time outside of time' is posed as the anti-model of 'time that is within time'. The progressive is nullified in the regressive.
The city of Balordia (literally, 'folly'), kingdom of the idle, lives in a mythology of ebb and flow, unanchored in historical time. This compensatory dream projected from the popular utopia conquers ever more extensive territories in which 'superior' rationality no longer finds a place. [...]
The pauper/slacker lives in the 'time of laziness': the metahistorical time of predictability and insecurity institutionalized in security, set loose from working time, the risk of the future and the fear of history.

Bruegel, Het Land van Kokanje (Luilekkerland), 1567,  olieverf op paneel52 x 78 cm, Bayerische Staatsgemäldesammlungen, Alte Pinakothek, München, inv. 8940

The Land of Cockaigne, in the drugged logic of the impossible, becomes a driving image, able to penetrate the mental cosmos in which the natural (and the real) have been supplanted by the artificial and the unreal. In this dream universe, the mechanical and physical laws no longer make sense: macaroni falls from heaven like edible rain; the earth, no longer worked, miraculously produces pre-cooked foods; the trees do not toss down buds and leaves, but hams and clothes; the animals, their own butchers, spontaneously roast themselves for the comfort of men's stomachs. Work is abolished, time suspended, fatal old age staved off by the fountains of youth, and the women, in their bodily splendour, are triumphant over their straddled and subjected husbands.
But this dismal land of idleness - from which risk has been banished, untouched by the storms of history, without fear and without future - appears sunk in a perspective that is not only dream-like but positively funereal, in a world where plenty is reflected in the negative face of sterility: where nature, overturned, forms inhuman and monstrous landscapes, beyond every possible logic and far from every perspective of life. A 'nature' where the artificial has destroyed the natural, turning it upside down, altering its biological laws, the periods for the maturation of produce and even the time of animal gestation. [...]
(Camporesi 1996, '6. The World Turned Upside Down', pp. 79-80)

"Poverty and madness eventually coincide, in the way that the face of a child struck by athrepsia (a diseased condition caused by malnutrition), undernourishment or the mal dal simiot ('monkey disease', as it was known in Modena), his worn-out skin all wrinkled, appeared similar to that of an old senescent monkey.
The double face of puer/senex, dear to the mystic religions, was utilized at the popular level as the concrete image of the overturning of the natural order. The tiny malnourished senescent was placed on a baker's peel, put in the lukewarm oven and taken out three times with the incantation:

'Into the oven you go, and out
you come, so that the monkey
may remain inside.'

The ambiguous, enigmatic, entangled and reversible logic of popular mental stereotypes presents itself as a cultural anti-model which, because of its subtle attraction, also contaminates the rationalistic Aristotelian culture. In the folk vision of the world, preceded by ingenious anachronism, space is presented as a dimension of time and the universe as a place of ordered chaos where the possible and the impossible dwell together in the same percentage of probabilities. Time is either still or is measured with the unabstract metre of sweat and toil. The land that can be ploughed with a pair of oxen from dawn to sunset becomes a day: a unit of time substitutes for a unit of surface area. The years are counted in terms of empty and full, the seesaw of famine and plenty. The 'year of hunger' is placed in the centre of the calendar of the poor. The 'longest day' is the one during which one does not eat. Time becomes an expandable and shrinkable variable, articulated by the stomach's pulsations, the gut's thinning out or filling up and the fatigue of labour. The popular ceremonial of eating also reproposes a different use of time, alternating long days of the most frugal nourishment - a regimen of survival bordering on starvation - with interminable ritual excesses, dietary orgies and colossal feasts, disorder and drunkenness quite different from the noble banquet based entirely on the aesthetic values of food, a visual cuisine to be displayed."
(Camporesi 1996, '6. The World Turned Upside Down', p. 82)

"It is in this social panorama, traversed by profound anxieties and fears, alienating frustrations, devouring and uncontrollable infirmities and dietary chaos that adulterated and stupefying grains contributed to delirious hypnotic states and crises, which could explode into episodes of collective possession or sudden furies of dancing. The forbidden zones, those most contaminated by the ambiguous, ambivalent magic of the sacred, seemed to emanate perverse influences and unleash dark energies. Psychological destitution, together with the torment of an ailing body, acted as detonator of the epileptic attacks and tumultuous and surging group fits, in which men were attracted and repelled by centres of powerful fascination and places of sacrifice, like the altar. The pathological trance into which entire groups fell [...] forms the alarm call originating from a feverish world: a social body altered in its physiological and psychic equilibrium, where 'marvel' could be confused with 'miracle', which in its turn could appear as 'trickery', 'enchantment' or 'diabolical invocation'.
The horrible dances of the sick inside churches, where the troubled presence of the contaminated and the impure was united with the consecrated and the supernatural, resulted in spectacular, bewildering performances. [...]"
(Camporesi 1996, '6. The World Turned Upside Down', pp. 83-84)

"At Ferrara in 1596, according to the Modenese chronicler Giovan Battista Spaccini, it is believed that the cause of many illnesses, of which numerous people even die, is the bad breads which the people eat, namely that of beans, cabbage and plain oil'. (G. B. Spaccini, Cronaca modenese (1588-1636), ed. G. Bertoni, T. Sandonnini and P.E. Vicini (Modena: Ferraguti, 1911), I, p. 38)
The dark spectre of food poisoning and the crisis (even fatal) of 'evil' breads weighed heavily on
the cities of the Duchies and Papal Legations. Because of the criminal intervention of cynical speculators, 'vulgar' bread could sometimes hide destructive traps. Or else, as happened at Modena in 1592, it could lead to a dangerous slide into the dull and delirious senselessness of intoxification.
Adulterated breads had been put into circulation by the untori of the Public Health: criminal attacks orchestrated by the 'provisionary judges' who were supposed to oversee the well-balanced  provisioning of the public-square.

'On the 21st, a Sunday, with Monday approaching, Master ...
[blank in the manuscript] Forni, Judge of provisions in the square
of Modena, was arrested, along with the bakers, for having had
forty sacks of bay leaf ground to be put in the wheat flour to make
bread for the square, where it caused the poverty to those who
bought it to worsen, so that for two days there were many people
sick enough to go crazy, and during this time they could not work or
help their families.'  (Spaccini, Cronaca modenese, I, pp. 3-4)"

(Camporesi 1996, '6. The World Turned Upside Down', pp. 84-85)

"Temporarily losing their reason or permanently weltering in hunger, many peasants preferred to leave home and turn to begging rather than helplessly witness their children's agony. Changed into a 'house of death', the hut becomes a murderous trap and tomb for the least protected:

'a few days ago [April 1601] in the town of Reggio . . . a peasant,
along with his wife, so as not to see their three sons perish from
hunger in front of their eyes, locked them in the house and set out in
the name of heaven. After three days had passed the neighbours,
not having seen them, decided to knock down the door, which they
did. And they found two of the sons dead, and the third dying with
straw in his mouth, and on the fire there was a pot with straw inside
which was being boiled in order to make it softer for eating.'
(Spaccini, Cronaca modenese, II (1919), p. 117)"

(Camporesi 1996, '6. The World Turned Upside Down', p. 85)

Het Land van Kokanje (Luilekkerland)

"Accurata Utopiae Tabula", an "accurate map of Utopia", Johann Baptist Homann's map of Schlaraffenland published by Matthäus Seutter, Augsburg, 1730

"Cockaigne or Cockayne /kɒˈkeɪn/ is a land of plenty in medieval myth, an imaginary place of extreme luxury and ease where physical comforts and pleasures are always immediately at hand and where the harshness of medieval peasant life does not exist. Specifically, in poems like The Land of Cockaigne, Cockaigne is a land of contraries, where all the restrictions of society are defied (abbots beaten by their monks), sexual liberty is open (nuns flipped over to show their bottoms), and food is plentiful (skies that rain cheeses). Writing about Cockaigne was a commonplace of Goliard verse [a group of clergy who wrote bibulous, satirical Latin poetry in the 12th and 13th centuries]. It represented both wish fulfillment and resentment at the strictures of asceticism and death." (Wikipedia, dd. 01/03/2016)
"One Latin poem of the twelfth century (Carmina Burana 222 [in de versie van Orff: '13. Ego sum abbas Cucaniensis') is spoken by an abbas Cucaniensis, an 'abbot of Cockaygne' who presides over drinking and gambling, and [contains] the descriptions of the two abbeys in Cockaygne, which invert the usual norms of religious life."(http://www.thegoldendream.com/landofcokaygne.htm)


Etymology

"While the first recorded use of the name are the Latin "Cucaniensis", and the Middle English "Cokaygne", or modern-day "Cuckoo-land", one line of reasoning has the name tracing to Middle French (pays de) cocaigne"(land of) plenty," ultimately adapted or derived from a word for a small sweet cake sold to children at a fair. In Italian, the same place is called "Paese della Cuccagna";
the Flemish-Belgian equivalent is "Luilekkerland (or: lolland, land van Kokanje of het land van melk en honing). [Luilekkerland-verhalen zijn in de Lage Landen het vroegst overgeleverd in Middelnederlandse rijmteksten uit de 15e en 16e eeuw. Luilekkerland heet dan nog 'Cockaengen'. Het woord stamt uit het Oudfrans en betekent zoveel als 'het land van de honingkoeken'. De oudst bekende tekst waarin de naam voorkomt, is een Latijns lied uit de 'Carmina Burana' (begin 13e eeuw)(Wikipedia, dd. 01/03/2016)]; the German equivalent is Schlaraffenland (also known as "land of milk and honey"). In Spain an equivalent place is named Jauja, after a rich mining region of the Andes, and País de Cucaña ("fools' paradise") may also signify such a place. From Swedish dialect lubber (fat lazy fellow) comes Lubberland, popularized in the ballad An Invitation to Lubberland.
In the 1820s, the name Cockaigne came to be applied jocularly to London, as the land of Cockneys, and thus "Cockaigne", though the two are not linguistically connected otherwise. The composer Edward Elgar used the title "Cockaigne" for his concert overture and suite evoking the people of London, Cockaigne (In London Town) (1901).
The Dutch villages of Kockengen and Koekange were named after Cockaigne. The surname Cockayne also derives from the mythical land, and was originally a nickname for an idle dreamer.


Descriptions

Like Atlantis and El Dorado, the land of Cockaigne was a utopia, a fictional place where, in a parody of paradise, idleness and gluttony were the principal occupations. In Specimens of Early English Poets (1790), George Ellis printed a 13th-century French poem called "The Land of Cockaigne" where "the houses were made of barley sugar and cakes, the streets were paved with pastry, and the shops supplied goods for nothing"
According to Herman Pleij, Dreaming of Cockaigne: Medieval Fantasies of the Perfect Life (2001):
"roasted pigs wander about with knives in their backs to make carving easy, where grilled geese fly directly into one's mouth, where cooked fish jump out of the water and land at one's feet. The weather is always mild, the wine flows freely, sex is readily available, and all people enjoy eternal youth."
Cockaigne was a "medieval peasant’s dream, offering relief from backbreaking labor and the daily struggle for meager food."
The Brothers Grimm collected and retold the fairy tale in Das Märchen vom Schlaraffenland (The Tale About the Land of Cockaigne)."
(Wikipedia, dd. 01/03/2016)

De Middelnederlandse versie: 'Dit is van dat edele lant van Cockaengen'

"Die neringhe is menigherande
Die men doet in allen lande
Om dat lijff mede t'ondraghen
Hoert, wat ic u sal ghewaghen
Ick quam laesten in een lant.
Daer ic vreemt was ende onbecant.
Nu moechdi horen wonder groot,
Wat God den luden daer gheboet
In dat lant te wessen ende te sijn
Sonder arbeit ende sonder pijn!
Dit wort den luden wel becant.
Sach ye man beter lant
Dan dat lant van Cockaengen?
Die helft is beter dan al Spaengen
D'ander helft is beter dan Betouwen.
Men heft er wil van schonen vrouwen.
Dit is 't lant van den Heligen Gheest.
Wie daer lancst slaept, de wint meest.
Daer en derf nyemant doen werck,
Out, jonc, cranc of sterk.
Daer en mach nyemant yet gheborsten
Die wanden sijn daer ghemaect van worsten.
Daer sijn die veynsteren ende doren
Ghemaect van salmen ende van storen
Die tafelborden sijn struven in pannen,
Van bier sijn ghemaect die kannen
Die platelen die in den huse sijn,
Sijn van fijn guldijn.
Dat broet al shoen ter wijn
Alsoe claer als die sonnenschijn,
Die balkan, die daer in den huse leggen,
Sijn ghemaect van boterwegghen
Haspelen, spinrocken ende alsulke dinghen
Sijn ghebacken van crakelinghen.
Daer sijn die bancken ende stoelen
Ghebacken all van roffiolen.
Daer sijn die solreplancken oek
Ghebacken van claren pepercoeck.
Die latten sijn palinghen ghebraden,
Die huise syn gedeckt mit vladen,
Die syn geflochten sonder waen,
Daer lopen hasen ende conynen,
Wil herten ende everswynen
Van w ?
Die mach men vangen mitter hant
Sach oyt iemant beter lant!
Want schoen leyder syn daer oeck goitkoep,
Voer elke deur licht er eyn hoep,
Elkerlijc na synen sin
Daerto kous en ende schoen:
Die wil, die maech se aendoyn,
Al waer hi ridder ofte knccht.
Daer vint men tot allen straeten gespreit
Schone tafelen, die men nyemant weiderseit,
Eten, drincken mach men alle den dach
Daer en derf nyemant gheven ghelach,
Als men hier ten lande doet.
Och, dat lant van Cockaengen is so goet!
Het reghent daer in allen hoecken
Vladen, pasteyen ende pannekoecken.
in dat lant loept een ryvier
Van goeden wijn, van goeden bier,
Muscadel and oec clareyt
Romeny die men ontseit.
Die mach men drincken goeden cost
Wil men wijn of wil men most
Mit ghenghever ende mit muscaten
Sijn ghemaect aldaer die straten.
Veel ghels is daer goet tijt.
Daer en draecht man hat noch nijt,
So wat men daer in 't lant vint legghen,
Dat neemt men sonder wedersegghen.
Ende doet daermede sijn bederve
Recht of 't waer sijn eyghen erve.
Het is daer altijt of 't waer meye.
Daer singt elc voghel sijnre leye.
Daer coemt in die maent vijf weken
?? niet ghebreken
Ende iiij. Paes chen in 't jaer
Ende vier Pinte ren daernaer
?? nte Jans misse
?? ghewissen
Ende iiij. Kersdag he, dat is waer,
Ende eynen vasten in hondert jaer
?? mer enen halven dach
?? nye beter lant en sach.
Noch is daer een beter doecht,
Daer elck mynsche by is verhoecht.
In dat lant loept een Jordane
?? en die dier quamen
?? men dat water in haren mont
?? ouden alle worden jonc,
Recht of sy waren van twintich jaren
Dat seg ic u voerware.
Daer sijn trompen ende schelmeyen,
Daer sy op dansen ende op reyen,
Ende driven vroechden sonder ghetal.
Ick hoep 't hem ewelic duren sal.
So wie dat daer coemt in Gods namen
Die mach voerwaer wel segghen: Amen."


vertaling naar het Engels:

This is about that idyllic land of Cockaigne

"Of livelihoods there are plenty
That men do in all the lands
Of keeping body and soul together.
Hear this, what I have to say!
I came lately on a land
There it was strange and unknown.
Now listen well, for 'tis wondrous true
What God the people there has commanded:
In that land to live and to be,
Without work and without pain!
This word the people will believe.
Has seen anyone a better land
Than that land of Cockaigne?
The half is better than all Spain,
The other half is better than Betouwen.
Men have their will with beautiful women.
This is the land of the Holy Ghost;
Those who longest sleep, earn the most.
The whole day long no one does work,
Whether old, young, weak or strong.
There no one suffers shortages,
The walls are there made of sausages.
There are the windows and the doors
Made of salmon and of sturgeon.
The tabletops are made out of pancakes,
Of beer are made the jugs.
The plates that are in the house
Are all of the finest gold.
The bread lies next to the wine
Which is as clear as the sunshine.
The beams that in the house are laid
Are made of butter.
Hasps and spools and all such things
Are baked of crispy crackel.
There are the benches and stools
Baked all of meat pies
There are the roof planks overhead
Baked of finest gingerbread.
The rafters are of eels grilled,
The roofs are decked with sweets,
All about together we see
The hares and rabbits
With deer and wild boar
Of  ?
They let men catch them with their hand
Has seen anyone an better land!
Nice clothes are there very cheap,
In front of each door lying in a heap,
All may to their liking choose
Stockings and shoes:
It will make one dressed so fine
Whether they be squire or knight.
There can men in all the streets find
Beautiful tables for anyone to partake
Eating, drinking make men all the day
And no one ever has to pay
As all men here in this land do
Oh, that land of Cockaigne is so good.
It rains there in all fair parts
Sweets, pastries and cooked tarts.
In that land flows a river
Of good wine, of good beer,
Muscatel and fine claret,
Sherry for men as well
This may men drink at no expense
Whether wine or whatever they want
With ginger and with nutmeg
Are what they use to pave the street
Everything there is going well
There of riches man has no need.
So what men there in the land find lying
That may take men without asking twice.
And do it like it is deserved
Sure that it truly is their own.
It is there always no time but May.
There sings every bird its own song.
There comes in the month five weeks
?? not lacking
And four Easters in the year
And four Pentecosts right behind
?? Saint John's feast
?? wish for
And four Christmas hear, that is the way
And one fast in a hundred years
?? lasts only a half day.
?? never a better land was seen.
Nowhere is there a better place
There everyone there is blessed.
In that land flows the Jordan
?? who there come in numbers
?? men that water in their mouth
?? the old all become young
As though they were twenty years old.
That's a sight to behold.
There are trumpets and pipes,
There all are dancing and going round,
And going on without care.
I hope it forever will endure strong.
So those that there come in God's name
They may overall well say: Amen"

(http://www.thegoldendream.com/landofcokaygne.htm, dd. 23/04/2016)

Luilekkerland vs Aards Paradijs = Honger vs Mystiek

"waar verlangen naar geluk en onschuld bij devote zielen het beeld opriep van het aardse paradijs, hebben de verrukkingen van Luilekkerland bij behoeftigen door de eeuwen heen het aardsere verlangen gewekt aan hun misère te ontsnappen. In de verschillende verhalen richt men zich vaak tot de armen en wordt er verkondigd dat ook voor hen eindelijk het moment is gekomen om het er flink van te nemen: de legende van Luilekkerland ontstaat dan ook niet in mystieke kringen, maar bij al eeuwenlang hongerende volksmassa's." (Eco 2013, '10. Luilekkerland', p. 291)

Nicolo Nelli and the Queen of Cockaigne

Nicolò Nelli, The Land of Cockaigne, 1564, ets, 40 x 53 cm,  Hollyman and Treacher

'The Land of Cockaigne' with searchable details 

"This is a moral landscape with little hint of the Utopian overtones others have stressed. Nelli sees overblown indulgence and unfettered pleasure as leading only to the deterioration of the human condition. [...]  

The depiction of the land of Cockaigne was a popular subject- allowing the narrator to fantasise on food for free - horses born with saddles and fish that leap out of the river and offer themselves as food. A poem in Dutch of 1567 describes (among other facilities) tarts that cook themselves and fences made of sausages. 

Look out for Breughel's celebrated painting of the subject (1567) , and listen to Elgar's Cockaigne (In London Town) Concert Overture Opus No.40. which the composer meant to be 'stout and steady' rather than a moral reflection on an excess of provender. "

versie 1871, London, British Museum (spiegelbeeld !)

Nicolò Nelli, Venerable Idleness, Queen of Cockaigne (La Venerabile PoltroneriaRegina di Cucagna),

ca. 1552–79, Venezia, New York, Metropolitan Museum of Art

Nicolò Nelli, Il trionfo de carnavale nel paese de cucagna, ca. 1575-1590

[Nicolò Nelli: Venetian illustrator and mapmaker (1530 – ca. 1580)]
['poltroneria': laziness; sloth; indolence]

De Fabels van Cocagne (Li fabliaus de coquaigne, 13de eeuw)

"Op een keer ging ik in Rome naar de paus / om penitentie te vragen, / en hij stuurde me op  pelgrimstocht naar een land / waar ik veel wonderbaarlijke dingen heb gezien: / hoor nu hoe de mensen leven / die in dat gebied wonen. / Ik denk dat God en al zijn heiligen het / meer dan in enige andere streek / hebben gezegend en gewijd. / Het is het land van Cocange, / waar de langslaper het meest verdient. [ ... ] / De muren van de huizen zijn gemaakt / van zeebaarzen, zalmen en haringen, / de dakspanten zijn van steur, / de daken van hammen / en de dakgoten van worsten. / Het land heeft veel attracties, / want alle graanvelden zijn omringd / door stukken geroosterd vlees en varkensschouders; / op de straten bakken / dikke ganzen zichzelf en draaien / om hun as en worden op de voet / gevolgd door witte knoflooksaus, / en ik zeg jullie dat je overal / op de paden en de wegen / gedekte tafels kunt vinden, / met witte tafelkleden erop: / iedereen die dat wil kan / vrijelijk eten en drinken; / zonder verbod en zonder tegenstand / neemt iedereen wat hij wil, / vlees of vis, / en wie er een kar vol van wil meenemen, / zou dat naar believen kunnen doen; / vlees van herten of vogels, / of je het nu gebraden wilt of gekookt, / zonder er ook maar iets voor te betalen, / en zonder na het eten de rekening gepresenteerd te krijgen, / volgens de gebruiken van dit land: / het is de onbetwiste waarheid / dat in die gezegende streek / een rivier van wijn stroomt. [ ... ] / De mensen zijn er heus niet slecht, / ze zijn juist moedig en beleefd. / Een maand telt zes weken / en het is vier keer per jaar Pasen, / en er zijn vier Sint-Jansfeesten / en vier oogsten, / elke dag is een feestdag of een zondag, / het is vier keer Allerheiligen, Kerstmis / en Maria-Lichtmis per jaar, / en vier keer Carnaval; / de Vasten vindt eens per twintig jaar plaats, / en het is zo aangenaam te vasten / dat iedereen dat graag doet; / van de ochtend tot de noen / eten ze allerlei heerlijkheden, / vlees of vis of iets anders / en niemand durft hun dat te verbieden. / Denk niet dat ik een grap maak, / maar er is daar niemand van hoge of !age afkomst / die zich moet inspannen om zijn dagelijks brood te verdienen: / drie keer per week regent het er / een stortbui van warme pasteien, / en die regen valt zowel op behaarde / als op kale mensen, dat weet ik zeker, / en iedereen neemt ervan zoveel hij wil; / en het land is zo rijk / datje op elke straathoek / beurzen vol geld vindt; / iedereen kan voor niks / aan maravedi's en bezanten komen, / maar niemand koopt en niemand verkoopt. / De vrouwen zijn beeldschoon, / wie dat maar verlangt neemt / dames en dametjes, / zonder dat iemand daardoor beledigd is, / en doet ermee wat hem behaagt / zolang hij dat wil, en naar believen; / en de vrouwen worden er niet om veracht, / integendeel, ze worden er zeer om geëerd, / en als het toevallig gebeurt / dat een vrouw haar oog laat vallen / op een man die ze begeert, / kan ze die in het openbaar beetpakken / en ermee doen wat ze wil [...]. / Er is nog een ander wonder, / en iets dergelijks hebben jullie nog nooit gehoord, / en dat is de bron van de jeugd / die de mensen weer jong maakt, / en nu heb ik jullie alles verteld."
 (De Fabels van Cocagne (Li fabliaus de coquaigne, 13de eeuw) in: Eco 2013, '10. Luilekkerland', pp. 296-298)

["Maravedí was de naam van verschillende gouden en zilveren munten die tussen de 11e en de 14e eeuw op het Iberisch Schiereiland in omloop waren. Het was ook de naam voor verschillende rekenmunten tussen de 11e en de 19e eeuw." (Wikipedia, dd. 20/04/2016)]

["Bezant is een middeleeuwse term voor gouden munten die niet in West-Europa zijn geslagen. Daarbij kon het gaan om Byzantijse solidi, maar ook om Arabische of Egyptische dinars uit de diverse kalifaten. Marco Polo gebruikte de term om de gouden munten van het Yuan-dynastie aan te duiden. De bezant was dus niet een specifieke muntsoort, maar een aanduiding voor vreemde gouden munten." (Wikipedia, dd. 20/04/2016)]

De omgekeerde wereld van Luilekkerland

La folie des hommes ou Le monde à rebours, 18de eeuw, gekleurde prent,
Marseille, Musée des Civilisations de l'Europe et de la Méditerranée

"De vrijheid die men in Luilekkerland geniet is zo groot dat alles, net als bij het carnaval, zonder problemen kan warden omgekeerd, en een boer bijvoorbeeld een bisschop op de hak kan nemen.
Het wekt dan ook geen verbazing dat ook het thema van de omgekeerde wereld met dat van Luilekkerland samenhangt: boeren die een door een os gemende ploeg trekken, een molenaar die het juk draagt in plaats van zijn ezel, een vis die op de visser vist, dieren die naar twee mensen in een kooi staan te kijken of een kattenburcht die wordt belegerd door muizen. Het idee van een omgekeerd land zien we ook terug in verluchtigingen van middeleeuwse codices, waarop je bijvoorbeeld
hazen ziet die jacht maken op dejager. In de rabbijnse literatuur wordt gezegd: 'Ik zag een omgekeerde wereld waarin de machtigen laaggeplaatst waren en de nederigen hooggeplaatst' (Babylonische Talmoed, Baba Batra)" (Eco 2013, '10. Luilekkerland', p. 291)

Peasant Utopias and Dreamlands: Medieval Hopes to Big Rock Candy Mountain

"The concept of terrestrial, not-Heaven-bound, un-restricted non-religious happiness for working folks not viewed as an abomination by Christian churches is a relatively new idea. Fun for the rabbleous masses, stuff happening to the far west of the east-entrenched Eden* (as in the Steinbeck novel), was generally a no-go so far as institutions such as the Catholic church was concerned.  Medieval geography of imaginary places where happiness dwells included the Land of Cockaigne and the Isle of the Blest, places that represented both wish fulfillment and resentment at the strictures of asceticism and dearth.
The peasantry existed in a state of semi-amicable slavery under the  thought- and emotional-control of the aristocracy and the church, living in fear of their immortal souls dancing in the ring of fire for thinking heathenous thoughts, or persecuted by the legal entity for being too immodest. 'Fun' was a very expensive commodity, and was seen by The Church as being too expensive and rare to share.  Fun represented a departure from the routine, an affront to the teachings of scripture, a lessening of the control enjoyed by all ruling classes. And so Medieval legends such as the Land of Cockaigne, with its promises of unbridled eating and gluttony and sexual liberty and disobedience was a direct charge against the established distribution of power and wealth, and could not be tolerated.  Fun was kept for someone else. [...]

Atlantis and El Dorado might’ve been fancy sounding places to a lot of poor people, but Cockaigne must’ve sounded better by leaps and bounds—no piles of gold, no great extravagances, just rewards of plenty to eat and drink, and sleep, and some sex.  All of these promises existed so far beyond the pale of the Church that even thinking about a crust’s-worth of such anti-biblical carnage would send you straight to hell.  Which sounds terrifically strange to me now because the actions here, in Cockaigne, are largely passive (though of course hedonistic), and aren’t vengeful, hurtful, spiteful. It is mainly, well, lazy, full of sleep-inducing foods. Bittersweet dreams like this formed for themselves a basis of pure hate within the church, mainly because it was taken as a threat to the core fundamentals of religions at the time. It should be said that many of the tellings of this legend do have their fair share of anti-clerical runs, nun-hunting and monk bashings.  Oopsie! [...]

These are concepts that have existed for hundreds of years in different sorts of peasant paradises, not the least of which is the 20th century’s contribution of 'Big Rock Candy Mountain', a song composed by Harry McClintock (1882-1957). In many ways this song contains the most simple, most heartbreaking of the simple wishes of the American hobo of the Great Depression era. The 26 (or so) wants are spectacular in their smallnesses and simpleness (see below for full lyrics of the song):

(1) a land that's fair and bright (2) handouts grow on bushes (3) sleep out every night
(4) boxcars are all empty (5) the sun shines every day (6) cigarette trees (7) lemonade springs  (8) bluebird sings (9) all the cops have wooden legs (10) bulldogs all have rubber teeth (11) hens lay soft boiled eggs (12) farmer's trees are full of fruit (13) barns are full of hay (14) ain't no snow (15) rain don't fall  (16) the wind don't blow (17) never change your socks (18) little streams of alcohol come a-trickling down the rocks (19) brakemen have to tip their hats (20) railroad bulls are blind (21) lake of stew and of whiskey (22) jails are made of tin (you can walk right out again as soon as you are in) (23) no short handled shovels, (24) no axes saws or picks (25) you sleep all day (26) they hung the jerk that invented work.

These wishes are gathered together as follows:

Food: cigarettes, lemonade, soft boiled eggs, fruit trees, streams of alcohol, land of stew and whiskey
Geography: land fair and bright, sleep out every night, sunshine, bluebirds, no snow, no rain, no wind.
Social: handouts grow on bushes, cops have wooden legs, bulldogs have rubber teeth, (railroad) brakemen (who would normally throw hobos from the trains) have to tip their hats to the hobos; railroad bulls (the railroad cops who would be um pro-active and brutal in getting rid of the ‘hobo problem” from the trains);  revolving door jails are made of tin; no axes, saws or picks; and finally, no short-handled shovels.
Personal:  sleeping all day, sleeping out at night, and not changing your socks. (Not even a whiff of carnal anything.)
And of course the hanging of the man who invented the whole concept of work.

I think that in all of these simple dreams, the 'short-handled shovels' one is the most tremendous, and most heart-breaking.  The short-handled shovel is a backbreaker, made for working in stubborn, small holes or tight places. If you needed to use a shovel on something, you’d want to use a long-handled one. Keep in mind that the song didn’t call for no shovels—just a decent one that you could work with humanely.

The song is beautiful and stands for a wide majority of thought in the U.S. in the troubled 1930’s. It is also in many ways related to the classic peasant utopias and dreamlands—perhaps it is just like Cockaigne, just removed 500 years.

Big Rock Candy Mountain, by Harry McClintock [1895 (written), 1928 (recorded)]

"One evening as the sun went down and the jungle fire was burning

Down the track came a hobo hiking and he said boys I'm not turning

I'm headin for a land that's far away beside the crystal fountains

So come with me we'll go and see the Big Rock Candy Mountains

In the Big Rock Candy Mountains there's a land that's fair and bright

Where the handouts grow on bushes and you sleep out every night

Where the boxcars are all empty and the sun shines every day

On the birds and the bees and the cigarette trees

Where the lemonade springs where the bluebird sings

In the Big Rock Candy Mountains

In the Big Rock Candy Mountains all the cops have wooden legs

And the bulldogs all have rubber teeth and the hens lay soft boiled eggs

The farmer's trees are full of fruit and the barns are full of hay

Oh, I'm bound to go where there ain't no snow

Where the rain don't fall and the wind don't blow

In the Big Rock Candy Mountains

In the Big Rock Candy Mountains you never change your socks

And the little streams of alcohol come a-trickling down the rocks

The brakemen have to tip their hats and the railroad bulls are blind

There's a lake of stew and of whiskey too

You can paddle all around 'em in a big canoe

In the Big Rock Candy Mountains

In the Big Rock Candy Mountains the jails are made of tin

And you can walk right out again as soon as you are in

There ain't no short handled shovels, no axes saws or picks

I'm a goin to stay where you sleep all day

Where they hung the jerk that invented work

In the Big Rock Candy Mountains"

[JF Ptak Science Books, dd. 29/02/2016)

't Lekkerland

Hendrik van der Putte, ca. 1761-1765, Amsterdam

Reclame voor Luilekkerland naar Duits voorbeeld gesneden met het vertaalde gedicht van Hans Sachs uit 1530 met een moraal: ‘Want luy en ledigheyd noyt deugt en bracht.’ (hetoudekinderboek.nl) 

Cuccagna festivals

Frans Hogenberg, Sugar banquet for the wedding of John William, Duke of Julich-Cleves-Berg, and Jakobea of Baden, (1587) (Getty Research Institute)

"There were whole settings of large arches with cheese, sausages, and breads, [...] Those were made for people to take away. A lot of times, at the top there were fireworks and things like that, so it was kind of a theatrical way of showing food.” At the signal of the powerful host, citizens would rush to these arches to scarf down or carry away as much as they could. The Cuccagna festivals date back to legends of the Land of Cockaigne, a mythical paradise on Earth, where idleness leads to plenty — a theme 'that sought to distract poor and hungry people from the hardships of their daily lives, if only for a moment'"

Francesco Orilia, Cuccagna arch of bread, cheese, and suckling pigs, made in honor of Duke Antonio Alvarez di Toledo, Viceroy of Naples, on the Feast of Saint John the Baptist, 23 June 1629, 1630 (Getty Research Institute)

"The food structures that often towered over crowds at public festivals were equally extravagant. A woodcut by one Francesco Orilia depicts a Cuccagna arch, a type of freestanding monument that became prevalent especially in Naples over the course of the 18th century. Although some were varnished and painted and not intended for consumption, most had foundations of wooden scaffolding, papier-mâché, and stucco that were carefully embedded with a variety of foods."

Remondini family (Bassano), Description of the Land of Cockaigne, Where Whoever Works the Least Earns the Most, 1606 (Getty Research Institute)

"On view is one early-17th-century hand-colored etching showing such a whimsical land, where meatballs bob in lakes, chickens rain down from clouds, hills are made of sugar cakes, and Spanish wine flows as a river."
(Claire Voon, 'Sugar Castles and Suckling Pig Arches: The Edible Arrangements of Baroque Europe', 2015, Hyperallergic, dd. 29/02/2016)